Bilimsel Araştırma Süreçleri
Kaynak
Ayşe Balanlı; Polat Darçın; Aygül Ceylan, 'Yapı İçindeki Küfün Yapı Biyolojisi Açısından İncelenmesi', Çevre Tasarım Kongresi 2013, (Bursa: Uludağ Üniversitesi Mimarlık Bölümü Yayını, 12-13 Aralık 2013), 413-420.
Yapı dışındaki mantar sporların
yapı içine girmesi
Mantar sporlarının üremesi, küfe dönüşmesi
iç havaya karışması
soluma
koku alma
Alerjik sorunlar
aspergilloz(küf mantarı hastalığı - kakosmi (kötü
koku sendromu)
İlk aşamada üç farklı örnek üzerinden araştırmanın probleminin sezilmesi üzerine pratik yapılacaktır. Bu örnekler, türü bakımından bildiri, kitap bölümü ve makaleden oluşmaktadır. Sırayla örnekler araştırma sürecinin ilk aşaması olan 'problemin sezilmesi' başlığı altında incelenecek ve yorumu sonuç olarak sunulacaktır.
1. Bildiri: Yapı İçindeki Küfün Yapı Biyolojisi Açısından İncelenmesi
-
Genel bilgiler neler?
Küf Nedir?
Mantar sporlarının yapı içinde üreyerek oluşturduğu renkli görünüm ve koku ile algılanabilir olan yapılardır. Yapı kullanıcılarında sağlık sorunlarına neden olabilirler.
Mantar Sporları Nedir?
Uygun koşullarda küf oluşumuna imkan sağlayan etkendir. Küfe dönüşmesi sonucunda havaya karışması ve kullanıcıların soluması alerjik vb. sorunlara yol açabilir.
Mantar sporlarının (eşeysiz üreme ile yeni yapı oluşturan hücre) yapıya nasıl girdiği, küfün nasıl oluştuğu ve ne gibi sağlık sorunlarına yol açtığı saptanarak tasarımcılara ve kullanıcılara yol göstermek amaçlanmaktadır. (Neyi çözmek istiyor?)
Yapı İçi Hava Niteliği: Kullanıcı sağlığını etkileyen en önemli etkenlerden birisidir. Niteliğin belirleyicileri: havanın doğal karışımı, sıcaklığı, bağıl nem oranı, ortam içindeki devinim ve elektroiklimsel oluşumlardır.
Yapı Biyolojisi Nedir?
İnsan, yapı ve çevresi arasındaki ilişkilerden yola çıkarak yapının oluşumundan kullanımına dek tüm süreçlerde insan sağlığı açısından değerlendirmesini yapan, kararler üreten ve denetimler yapan bilim dalıdır.
İrdeleme Yöntemi: Yapı biyolojisi alanında geliştirilen irdeleme ve ilişkiler modeli.
Yapı iç ve dışında yer alan olumsuzluk etkeni ------ etkene bağlı olumsuzluk ------ olumsuzluğa bağlı sağlığı bozan etken ---- olumsuzluğun neden olduğu sağlık sorunu
(ileri yönlü bu aşamalar feedback (geri besleme) imkanı da verir. Bu da sağlık sorununun nedenini bulmada sonuca varmaya yarar.)
Küf oluşumu, YAPI BİYOLOJİSİ açısından bu model üzerinden incelenebilir. (HİPOTEZ)
Elde edilen bilgi kimin, ne işe yarayacak?
Yapı tasarımcılarının tasarım yaparken uyması gereken kuralları ve sakınması gerekenlere katkı sağlayabilir.
Kullanıcıların yapı biyolojisi ve sağlıksız yapı hakkında bilgi edinmelerini sağlayabilir.
Sorunun Sezilmesi - Sorun ne olabilir?
Yapının dış çevresindeki spor mantarlarının çeşitli etkenlerle küfe dönüşüp, yapı içerisine girerek kullanıcılarda solunum yoluyla çeşitli sağlık sorunlarına neden olması.
SONUÇ:
Bu araştırma sonucunda, sporların meydana getirdiği küfün yapı iç ortamına girerek neden olduğu sağlık sorunlarını ortaya koymayı sağlayacak olan 'yapı biyolojisi irdeleme ve ilişkiler modeli' sayesinde soruna çözüm üretecek çözümler ortaya konulmuştur. Bu öneri çözümler tasarımcının yapı tasarımında dikkat etmesi gereken noktaları verirken, kullanıcı açısından da önemli sonuçlar ortaya koymaktadır. Küf mantarı sporlarının yapı içine girmesi ve uygun sıcaklık ve nem ortamında çoğalmasını engellemek için;
-
dışarıdaki havanın filtrelenerek içeri alınması
-
iç mekanda mantar üremesini sağlayacak sıcaklığın oluşmaması
-
bağıl nemin çimlenmeye imkan vermeyecek seviyede olması gerekliliği saptanmaktadır. Tasarımcılara yapı tasarımında önemli görevler düşmektedir.
-
yapı kabuğunda oluşabilecek yoğuşmayı önleyecek kesitler oluşturmak
-
su ile ilişkili birimlerin konumu, tasarımı ve her türlü konusunda dikkatli davranılması ve ayrıntılarıyla birlikte tasarlanması
-
sağlık sorunu görüldüğünde bu sorunun öneri yöntemle çözülmeye çalışılması ve nedeninin belirlenebilmesi istenmektedir.
2. Kitap Bölümü: Saint Antonie Kilisesi Döşeme Kaplaması Deseninin Kullanıcı Beğenisi Yönünden İncelenmesi
Araştırmanın Amacı:
İstanbul Beyoğlu'nda bulunan Saint Antoine Katolik Kilisesi'nin iç mekan döşeme kaplamasını oluşturan karo mozaiklerin desenleri ile ilgili kullanıcı düşüncelerini irdelemek amacıyla 2005 yılında yapılmıştır.
Kilisenin döşeme kaplaması 3 farklı desenin biçimlenmesi ile oluşmuştur. Kilise baş rahibi ile yapılan görüşmede bu mozaiklerin özellikle Müslüman ziyaretçileri rahatsız ettiği söylenmiştir. Müslüman Türklerin, Hristiyanlarca kutsal sayılan bu motiflerin üzerinden geçerken basmamak için atladıkları ve bu durumu saygısızlık olarak gördükleri belirtilmektedir. Birçok Müslüman Türk, bu motifin değiştirilmesi gerektiğinin söylemiştir.
Çalışma;
Yerdeki hac motifi ile ilgili kullanıcı görüşlerini belirlemeyi,
Kullanıcının sosyal yapısının çevre algısını ve davranışlarını nasıl etkilediğinin ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Çalışmanın Yöntemi:
İki denek grubu üzerinden yerdeki motifin onları rahatsız edip etmediği ölçülmek istenmiştir. Bu denek grubunun birisini kendi cemaati, diğerini ise kiliseyi ziyaret eden Müslüman Türkler oluşturmaktadır. İkinci aşamada da ''var olan desen yerine hangi deseni seçmek isterdiniz?'' sorusuna cevap elde etmek için belirlenen 5 kategoride desen örnekleri sunulmuştur. Bu kategoriler:
-
bir azizi betimleyen mozaik (1.desen)
-
başka bir haç motifi (2.desen)
-
stilize edilmiş bir kuş motifi (3.desen)
-
stilize edilmiş bir bitki motifi (4.desen)
-
desensiz düz bir renk (5.desen)
olarak belirlenmiştir. Deney, anket sorularının iki farklı denek grubuna yöneltilmesi yöntemiyle uygulanmıştır. Anket, Kilise yönetimim izninden sonra Müslüman Türk ziyaretçilerden 30 erkek ve 30 kadın, Hristiyan cemaatten ise daha fazla sayıda hedeflenmesine rağmen istekleri doğrultusunda 10 erkek ve 10 kadın arasında uygulanmıştır. Müslüman Türk deneklerin yaş aralığı 19-61 iken Hristiyan cemaatin yaş aralığı 12-70'tir. Anketim 1.bölümünde desenleri en çok beğendiklerinden en az beğendiklerine göre sıralamaları, ikinci bölümünde soru-yanıt yöntemiyle, evet-hayır cevaplı ''Düşeme üzerinde dolaşırken zeminde kutsal bir resim/şekil olması sizi rahatsız eder mi?'' sorusuna yanıt vermeleri istenmiştir.
Deney Sonuçları: Deneyin birinci bölüm sonuçlarına göre;
Hristiyan kadınlar arasında %50 ile 1.desen
Hristiyan erkekler arasında %40 ile 2.desen
Müslüman Türk kadın denekler arasında %40 4.desen
Müslüman Türk erkek denekler arasında %53 4.desen
Deneyin ikinci aşamasındaki evet-hayır yanıt sonuçları ise;
Hristiyan kadın denekler %50 (5 kişi) oranında evet
Hristiyan erkek denekler %60 (6 kişi) oranında evet
Müslüman Türk kadın denekler %70 (21 kişi) oranında evet
Müslüman Türk erkek denekler %87 (26 kişi) oranında evet
Deneyin beşli skala ile oluşturulmuş son kısmında anlamsal farklılaşma örneği kullanılmıştır. Beşli skalada;
1-Hiç 2- Biraz 3- Ne az ne çok 4- biraz çok 5- çok şeklindedir. Sonuçlar;
Hristiyan kadın denekler için;
En hoş 1.desen, hoş olmayan 5.desen
En sıradan 5.desen, en az sıradan 2.desen
En modern 1.desen, modern olmayan 3.desen
En rahatsız edici 3.desen, en az rahatsız edici 2.desen
En ilginç 5.desen, ilginç olmayan 2.desen
En uyumlu 2.desen, en az uyumlu 3.desen
En sıkıcı 5.desen, en az sıkıcı 2.desen
En özgün 1.desen, özgün olmayan 3.desen
En karmaşık 4.desen, karmaşık olmayan 1.desen
Müslüman Türk kadın denekler için;
En hoş 4.desen, hoş olmayan 3.desen
En sıradan 5.desen, en az sıradan 2.desen
En modern 4.desen, modern olmayan 1.desen
En rahatsız edici 3.desen, en az rahatsız edici 4.desen
En ilginç 4.desen, ilginç olmayan 5.desen
En uyumlu 1.ve 2.desen, en az uyumlu 3.desen
En sıkıcı 5.desen, en az sıkıcı 4.desen
En özgün 4.desen, özgün olmayan 5.desen
En karmaşık 3.desen, karmaşık olmayan 5.desen
Değerlendirme ve Sonuç: Saint Antoine Katolik Kilisesi döşeme kaplaması olarak Hristiyan denekler, Hristiyan kültüründe sıkça karşılaşılan bir azizi (1.desen) ve bir haçı (2.desen) betimleyen desenleri seçerken, Müslüman Türk denekler kendi kültüründe de farklı örnekleri bulunan stilize edilmiş bitki motifi (4.desen) seçmiştir. Döşeme kaplaması olarak Hristiyanlar arasında beğenilmeyen düz renk (5.desen) ve buna en yakın stilize edilmiş bitki motifi (4.desen) olduğu görülmüştür.
Çalışmanın sonucunda;
Kullanıcının içinde bulunduğu yapma çevrede;
-
görsel algılamada ve davranışlarında sosyal çevrenin etkili olduğu
-
ait olduğu sosyal grubu tanımlayan görsel özellikleri yeğlediği
-
her durumda sosyal yapısının gerektirdiği normlara uyma durumunda olduğu
ortaya konulmaktadır.
Tüm Hristiyan denekler arasında %40 ile 1.desen
Tüm Hristiyan denekler %55 oranında (11 kişi) evet
Tüm Müslüman denekler %78 (47 kişi) evet
Hristiyan erkek denekler için;
2 - 5
5 - 3
4 - 5
4 - 2
2 - 5
2 - 3,4,5
4,5 - 2
1 - 5
3 - 5
Tüm Hristiyan denekler için;
2 - 5
5 - 2
4 - 1
3 - 2
1 - 4
2 - 3
5 - 2
1 - 3
4 - 2
Müslüman Türk erkek denekler için;
4 - 5
5 - 4
4 - 2
1 - 3,4
4 - 5
1 - 3
2,5 - 4
4 - 5
3 - 5
Tüm Müslüman Türk denekler için;
4 - 5
5 - 4
4 - 2
1 - 4
4 - 5
1 - 3
5 - 4
4 - 5
3 - 5
3. Araştırma Makalesi: Yapı İçi Hava Kirleticilerinin Yoğunluk Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Yaklaşım
Darçın, Polat. ''Saint Antonie Kilisesi Döşeme Kaplaması Deseninin Kullanıcı Beğenisi Yönünden İncelenmesi''. Mimarlıkta Görsel Etki Değerlendirme Yöntem ve Teknikleri. mlf. Çiğdem Polatoğlu. cilt/114-132. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi Basım-Yayın Merkezi, x. basım, 2012.
Polat Darçın; Ayşe Balanlı, 'An Approach For Determination of Indoor Air Pollutant Concentrations', Sigma J Eng & Nat Sci 6(1), 55-67, 2015.